Cukier obecny jest w pitych na co dzień napojach, nierzadko w dużej ilości. Płynna forma sprawia, że cukier łatwo rozprowadza się po całej jamie ustnej i długo pozostaje w kontakcie z powierzchnią zębów. W ten sposób pośrednio powoduje próchnicę. Jak działa ten mechanizm i które napoje są szczególnie niebezpieczne dla szkliwa dzieci?
Co to jest próchnica i jak się rozwija u dzieci?
Próchnica to choroba bakteryjna tkanek twardych zęba. Powstaje w wyniku działania bakterii obecnych w płytce nazębnej, które rozkładają cukry dostarczane wraz z dietą. Mikroorganizmy w płytce nazębnej produkują kwas niszczący szkliwo, czyli główną barierę ochronną zębów, obniżając pH jamy ustnej. Kwaśne środowisko prowadzi do demineralizacji szkliwa, czyli stopniowego rozpuszczania jego struktury.
U dzieci rozwój próchnicy zębów jest szybszy niż u dorosłych. Wynika to z budowy zębów mlecznych, których szkliwo jest cieńsze i mniej zmineralizowane, a tym samym bardziej podatne na działanie kwasów.
Dlaczego cukier w napojach jest szczególnie groźny dla zdrowia jamy ustnej najmłodszych?
Większe ryzyko próchnicy
Czynniki wpływające na wysokie ryzyko próchnicy zębów dziecka to:
- szybkie rozprowadzanie się cukru w napoju po całej jamie ustnej,
- brak błonnika i struktury pokarmu powodujące łatwą dostępność cukru dla bakterii próchnicowych,
- dłuższy kontakt cukru ze szkliwem w przypadku częstego „sączenia” napoju.
Badania: cukier w napojach groźniejszy niż w żywności
Zgodnie z wynikami badań naukowców z Brigham Young University, cukier spożywany w napojach może być znacznie groźniejszy niż zawarty w pokarmach stałych. Widoczna była wyraźna zależność między piciem cukru w płynnej formie a rozwojem cukrzycy typu 2. Konsekwencje odbijają się na zdrowiu całego ciała, w tym jamy ustnej. Cukier w płynach stanowi większe zagrożenie, ponieważ:
- w tej formie jest szybciej metabolizowany przez organizm,
- nie daje uczucia sytości, dlatego łatwo spożyć go w nadmiarze,
- napoje słodzone są często spożywane między posiłkami,
- płyn pozostaje w kontakcie z powierzchnią zębów przez dłuższy czas.
Napoje, które najbardziej szkodzą zębom dzieci
Kolorowe napoje smakowe i “wody” smakowe
Produkty kierowane do dzieci często zawierają bardzo duże ilości cukru, mimo że są reklamowane jako lekkie. Dobrym przykładem są popularne napoje smakowe.
W przypadku produktu Wojanek, w butelce o pojemności 500 ml stężenie cukru to około 24 g, co odpowiada mniej więcej pięciu łyżeczkom cukru. Oranżady i napoje typu cola zawierają około 10 g cukru dodanego w 100 ml, a lemoniada około 6 g. Taka ilość może znacząco zwiększyć ryzyko próchnicy, zwłaszcza przy codziennym spożywaniu.
Dodatkowym problemem jest obecność kwasów i barwników, które osłabiają szkliwo i mogą sprzyjać powstawaniu przebarwień. Największe zagrożenie pojawia się, gdy dziecko pije takie napoje między posiłkami.
Soki owocowe i nektary
Soki owocowe są powszechnie postrzegane jako zdrowy element diety, jednak zawierają cukry naturalne. Również one mogą być metabolizowane przez bakterie próchnicotwórcze.
Dodatkowo soki mają często lekko lepką konsystencję, przez co dłużej pozostają na powierzchni zębów. W połączeniu z naturalnymi kwasami owocowymi, ich obecność w jamie ustnej sprzyja próchnicy i erozji szkliwa.
Aby ograniczyć ryzyko próchnicy, nie można więc spożywać soków, nektarów czy cukrów naturalnych w postaci syropów owocowych bez ograniczeń.
Napoje gazowane i izotoniczne
Napoje gazowane zawierają zwykle zarówno cukier, jak i kwasy, które obniżają pH w jamie ustnej. Takie połączenie powoduje podwójne zagrożenie dla szkliwa.
Kwasy prowadzą do erozji szkliwa, a cukier stanowi pożywkę dla bakterii próchnicotwórczych. Regularne picie takich napojów może więc przyspieszać rozwój ubytków i osłabiać strukturę zębów.
Energetyki i napoje herbaciane w butelkach
Napoje energetyczne nie są przeznaczone dla dzieci, jednak sięga po nie wielu nastolatków. Zarówno one, jak i napoje herbaciane, zawierają duże ilości cukru, a dodatkowo charakteryzują się wysoką kwasowością.
Połączenie cukrów, kwasów i barwników może prowadzić do intensywnej erozji szkliwa oraz szybkiego rozwoju próchnicy.
Nie tylko cukier – inne składniki napojów szkodliwe dla zębów
Częste spożywanie słodzonych napojów jest szkodliwe nie tylko z uwagi na obecność cukru. Inne substancje wpływające negatywnie na dietę dziecka to:
- kwasy powodujące erozję szkliwa,
- sztuczne barwniki sprzyjające powstawaniu osadu nazębnego,
- składniki zwiększające lepkość napoju i jego przyleganie do zębów.
Sygnały ostrzegawcze, że napoje niszczą zęby dziecka
Nie przegap pierwszych objawów sygnalizujących problem ze zdrowiem zębów. W przypadku uszkodzeń mogą pojawić się białe plamy próchnicowe, nadwrażliwość na zimne lub słodkie pokarmy, przebarwienia szkliwa i ubytki w zębach mlecznych, a w późniejszym czasie również problemy z zębami stałymi.
Jak zapobiegać próchnicy u dziecka?
Zdrowsze zamienniki
Najlepszym napojem dla dzieci pozostaje woda. Dobrymi rozwiązaniami są też mleko i napoje bez dodatku cukru.
Jeśli dziecko lubi soki owocowe, warto rozcieńczać je wodą, aby zmniejszyć ilość cukru i kwasów.
Zmiana nawyków
Dla zdrowia i higieny jamy ustnej duże znaczenie ma sposób spożywania napojów. Najkorzystniej jest pić je podczas posiłków, kiedy produkcja śliny jest większa i pomaga neutralizować kwasy.
Warto unikać popijania przed snem i dbać o dokładne mycie zębów po spożyciu słodzonych produktów. Regularne wizyty kontrolne u stomatologa pozwalają natomiast wcześnie wykryć pierwsze oznaki próchnicy i zapobiec poważniejszym problemom.
Unikanie słodkich napojów i dodawania cukru do posiłków w pierwszych latach życia dziecka wpływa korzystnie na cały organizm i ułatwi kształtowanie korzystnych dla zdrowia preferencji smakowych.
Cukier w napojach a próchnica zębów – co rodzice powinni zapamiętać?
Cukier zawarty w napojach jest jednym z najważniejszych czynników sprzyjających rozwojowi próchnicy u dzieci. Jeśli jest obecny w codziennej diecie dziecka, łatwo rozprowadza się po całej jamie ustnej i pozostaje w kontakcie ze szkliwem przez długi czas.
Warto rozważyć maksymalne ograniczenie cukrów, ponieważ nawet niewielkie ilości mogą prowadzić do uszkodzenia szkliwa i powstawania ubytków.
Rodzice muszą pamiętać o edukowaniu najmłodszych i profilaktyce stomatologicznej. Regularne kontrole u dentysty i prawidłowa higiena jamy ustnej ułatwią zachowanie zdrowia dziecka i sprzyjają wyrobieniu zdrowych nawyków.
